Bir İstismar Geleneği: BACHA BAZİ

“Bacha Bazi” yaklaşık bin yıldır süregelen bir Afganistan ve Pakistan geleneğidir. Çocuk anlamına gelen “bacheh” ve oyun oynamak anlamına gelen “bazi” sözcüklerinin birleşiminden türemiş bir ifadedir. Geleneğe göre beş yaşını dolduran erkek çocukları ailelerinden para karşılığı satın alınırlar yahut kiralanırlar. Bu çocuklara sekiz dokuz yaşlarına kadar oryantal dans eğitimi verilir. Uzun yıllar dans eğitimi alan erkek çocukları sahne alabilecekleri yaşa geldiği zaman özellikle zengin iş adamları veya bölgede var olan güçlü siyasi kişilere gösteri yapmak adına sahne almaya başlarlar. Kadınsı kıyafetler ile dans eden erkek çocukları, sahne gösterilerinin ardından yetişkinlerin cinsel istismarına maruz kalırlar ve tecavüze uğrarlar.

Osmanlı Devleti’nin doğudaki fetihlerinin ardından bu gelenek, Osmanlı saraylarında genişçe yer bulur ve haremin vazgeçilmez eğlenceleri arasında yer alır. Böylelikle “zenne” kültürü yaygınlaşmaya başlar. 16. yüzyılda -özellikle savaşlardan sonra- devşirme yoluyla saraya getirilen erkek çocuklarının içinden güzel, alımlı ve kıvrak olanlar seçilir ve ordu ile istismar kültürü haricinde ilişkisi bulunmayan “köçek”, “civelek” ve “peçeli” gibi sınıflara ayrılırdı. Köçek sözcüğü zaten bu süreçte dilimize yerleşmiştir. Kelime Farsçada küçük ya da küçük çocuk anlamlarına gelmektedir.

Reşat Ekrem, Osmanlı’da köçek kültürü üzerine şu ifadelerde bulunur:

“Genç ve yakışıklı delikanlılar, meşkhanelerde veya oyunlarıyla ün yapan köçeklerin yanında uzun zaman çalışmak suretiyle yetişirlerdi. Raksın kendine göre birtakım usul ve kaideleri vardı: kafa tutmalar, omuz titretmeler, bel kırmalar, topuk çarpmalar, tırnak üstünde uçar gibi koşmalar… Köçeklerin bazen şehvetengiz kadın elbiseleri giydikleri de olurdu. Raks, seyircileri çıldırtan bir temsildi: Müzikle gerilen sinirler; güler yüzlü, kadın kıyafetli, kadın edalı yosmaların kışkırtıcı oyunlarından tahammülsüz bir hâle gelirdi.”

15. yüzyılda ise II. Murat’ın emri ile Keykavus’un Kabusnâme kitabı Osmanlıcaya çevrilir. Bir bölümünde şöyle bir ifade yer alır:

“Ve yaz olunca avretlere meylet ve kışın oğlanlara, ta ki bedenen sağlam olasın. Zira ki oğlan teni sıcaktır, yazın iki sıcak bir yere gelirse teni azıtır ve avret teni soğuktur, kışın iki soğuk bir yere gelse teni kurutur vesselam.”

Saray eğlencelerinde de çokça rastlanan bu gelenek nedeniyle hamamlarda ve haremlerde düzenlenen eğlencelerde zenne gösterilerine yer verilir. Paşaların kendilerine ait zenneleri ise seks kölesi olarak kullanılırdı. 15. yüzyılda Sultan Mahmut döneminde Müslüman çocukların da köçeklik için zorlandığı bilgisinin yayılması ile bu dans geleneği tamamen yasaklanmış, köçeklerin bir kısmı Mısır’a sürülmüş, kalan kısmı ise Anadolu’ya kaçmıştır.

Osmanlı Devleti’nde bu gelenek son bulmuş ancak Afganistan’da durum aynı paralelde ilerlememiştir. 1996 iç savaş dönemine kadar gelenek sürdürülmüş ancak Taliban yönetimi süresince “şeriat kanunlarına aykırı olması” gerekçesi ile yasaklanmıştır. Köçeklik ilişkisi bulunan kişiler idam edilmiştir ancak yine her dönem olduğu gibi güçlü toprak sahipleri ve siyasetin önemli kabul edilebilecek kişilerin istismarına göz yumulmuştur.

Amerika’nın 2001 yılında Afganistan’ı işgal etmesi ile bu gelenek dünya basınında daha fazla yer almaya başladı elbette. Hatta İngiltere başta olmak üzere Alman ve Fransız medyasında da geniş yer buldu. Amerika Birleşik Devletleri Silahlı Kuvvetlerine bu istismar kültürüne izin vermek ve göz yummak suçlamaları ile kamuoyu oluşturuldu. Ancak o dönem Taliban’a karşı milisler ile dayanışma hâlinde olan ABD ordusu, konu Afganistan iç işlerini ilgilendirdiği için müdahale edemeyeceklerini ordu sözcüsü aracılığıyla şu şekilde ifade etti:

“Çocuğa yönelik cinsel istismar iddiaları bir iç Afgan ceza hukuku meselesidir. Afganistan’daki ABD askerî personelinin bunu bildirmesi için açık bir gereklilik yoktur.”

Son on yılda dünya gündeminde yer alan bazı haberleri ve çekilen belgeselleri irdeleyerek bu yazıyı sonlandıralım istiyorum.

Bu gelenekten ilk olarak 2015 yılında Sözcü Gazetesi’nde bahsediliyor. Aynı yıl “Erkek Çocukların Kâbusu: “bacha bazi” isimli bir foto galeri oluşturuluyor. Bu galeri, internet sitesinde hâlâ ulaşılabilir durumda. Galeride özellikle çocukların güçlü kimseler arasında “hediyeleşme” aracı oluşundan söz ediliyor.

The Guardian isimli İngiliz medya grubu ise yine aynı geleneği 2009 yılında yapmış olduğu bir haberde işliyor. “The Dancing Boys of Afghanistan” başlıklı yazıda geleneğin ne şekilde aşamalar ile gerçekleştiğinden uzunca bahsediyor. Çocuklar önce karanlık ve soğuk odalarda çirkin bakışlı insanların arasında kalıp onların ellerini yıkayarak başlıyor ve ardından ortamdaki alkoller tüketiliyor. The Guardian bu haberin detayında istismarcıların utanarak gözlüklerini çıkarıp çocukları izlemeye başladıklarını söylüyor. Lakin hangi vicdan bu insanlık ihlalinin karşısında utanmak ile yetinebilir, bundan bahsetmiyor doğrusu! “İstismarcılar alkolün etkisiyle sohbetlerini derinleştirdiğinde tekrar hazırlanmış vaziyette içeri giriyor küçük çocuk. Üzerinde kırmızı elbisesi, yüzünde peçesi ve zihninde tüm yaşananların korkusu ile cılız bedeni dans etmeye başlıyor. Sessizce ihanet ile ilgili şarkıya eşlik ediyor. Yüzünden peçesini çeken bir adam koklamaya başlıyor kumaş parçasını.” Haberde yaşananlara bu şekilde yer veriliyor.

Frankfurter Allgemeine gazetesi ise bu konuda 2011 yılında tekrar bir haber yapıyor. “In Afghanistan halten sich einflussreiche Männer Jungs im Alter zwischen elf und sechzehn Jahren zum erotischen Zeitvertreib. Die UN wollen dagegen vorgehen. Doch das ‘Knabenspiel’ hat Tradition.” şeklinde bir başlık atılıyor. Başlıkta Birleşmiş Milletlerin bu geleneğin önlenmesi konusunda adım atma isteğine karşın geleneğin köklü bir geçmişe sahip olmasından bahsediliyor. Haberin detaylarında özellikle nüfuzlu kişilerin ve polis memurlarının da etkinliklerde aktif olduklarından söz ediliyor ve haberin bir bölümünde “Tecavüz hiçbir kültürel aktivite ile meşrulaştırılamaz.” şeklinde vurucu bir ifade yer alıyor.

Yine birçok ülke medyasında zaman zaman yer bulan bu gelenek ile ilgili Jasid Younas isimli yönetmenin elli üç dakikalık bir belgeseli bulunuyor. Belgeseli İngilizce alt yazılı olarak Vimeo isimli sosyal medya sitesinde “The Dancing Boys of Afghanistan” adıyla bulup izleyebilirsiniz.

                                                                                                                                                                                                                                                       supportgirl

İLGİLİ LİNKLER

https://vimeo.com/11352212; “The Dancing Boys of Afghanistan” isimli belgesel için link.

https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/missbrauch-in-afghanistan-die-tanzknaben-vom-hindukusch-1635406.html Frankfurter gazete haberi.

https://www.sozcu.com.tr/2015/dunya/erkek-cocuklarinin-kabusu-bacha-bazi-2-901917/18/?_szc_galeri=1 Sözcü foto galeri.

https://www.theguardian.com/world/2009/sep/12/dancing-boys-afghanistan : The Guardian haberi.

Paylaş: